– Prof. Dr. Kadriye Ufuk Elgin
Bu içerik, 5.000'den fazla glokom ameliyatı tecrübesine sahip Prof. Dr. Ufuk Elgin tarafından, klinik deneyimleri ve bilimsel güncel veriler ışığında bizzat kaleme alınmıştır.
Göz Tansiyonu Tedavisi Nasıl Yapılır?
Temel amaç göz içi basıncını düşürmek ve ilerleyici görme kayıplarına engel
olmaktır. Erken teşhis ve tedavi, optik sinir hasarının durdurulmasında çok önemlidir
Peki, göz içi basıncı nasıl düşürülür? Glokom tedavisi hastaya özel, hatta göze
özeldir. Hastanın yaşı, glokomun tipi, ciddiyeti, hastanın genel sağlık durumu gibi
faktörlere dikkat edilerek, en uygun tedavi planlanmaktadır.
Glokomda İlaç Tedavisi ve Göz Damlaları
Glokom ilaç tedavisi en sık uygulanan tedavi yöntemidir. Göz tansiyonu damlaları
doktorunuzun önerdiği dozda ve saatlerde düzenli olarak damlatılmalıdır. Pek çok çeşit
damlalar mevcuttur ve hangisinin uygun olduğu doktorunuz tarafından belirlenmektedir.
İlacın yetersiz kaldığı ya da yan etkiler yaptığı durumlarda, doktorunuz ilacı
değiştirebilmekte ya da ilave ilaç ekleyebilmektedir. İlaç grupları aşağıda kısaca
özetlenmiştir.
Prostaglandin Analogları
Glokom ilaç grupları içerisinde en çok kullanılan ilaçlardır. Uvea skleral yol ile göz içi
sıvısının dışa atımını sağlamaktadır. Günde 1 kez 1 damla ve akşam saatlerinde
önerilmektedir (1x1 gece). Göz damlası yan etkileri olarak kızarıklık, yanma batma
hissi, İris de renk değişikliği, kirpiklerde kalınlaşma ve uzama, göz çevresinde
deride koyulaşmaya sebep olabilir. Sistemik yan etkileri yoktur. Göz uçuğu (Herpes)
ya da üveit durumunda kullanılması uygun değildir.
Beta Blokerler
Glokom tedavisinde sıklıkla kullanılan ilaçlardır. Siliyer cisimdeki Beta reseptörlerini
bloke ederek göz içi sıvısının üretimini azaltmaktadır. Günde genellikle 2 kez 1
damla, sabah ve akşam saatlerinde önerilmektedir (2x1 sabah-akşam). Gözlerde
kızarıklık, yanma batma hissi yapabilir. Astım gibi nefes darlığı hastalarında, kalp
hastalarında, ağızdan beta bloker alanlarda dikkatli kullanılmalıdır. Güçsüzlük,
iştahsızlık, cinsel isteksizlik, kalp atımında düzensizlik, kan basıncında değişiklik
gibi yan etkiler doğurabilir.
Karbonik Anhidraz İnhibitörleri
Siliyer cisimdeki karbonik anhidraz enzimini bloke ederek göz içi sıvısının
üretimini azaltmaktadır. Günde genellikle 2 kez 1 damla, sabah ve akşam
saatlerinde önerilmektedir (2x1 sabah-akşam). Gözlerde kızarıklık, yanma
batma hissi yapabilir. Ağızda kötü bir tat bırakabilir, potasyum kaybı, kan ve
böbrek yetmezliği geliştirebilir. Bu ilacın ağızdan alınan tablet formu da
vardır.
Alfa Agonistler
Siliyer cisimdeki alfa2 reseptörleri uyararak göz içi sıvısının üretimini
azaltmaktadır. Günde genellikle 2 kez 1 damla, sabah ve akşam saatlerinde
önerilmektedir (2x1 sabah-akşam). Gözlerde kızarıklık, yanma batma hissi
yapabilir. Ağız kuruluğu, kaşıntı ve vücut tansiyonunda düzensizlik yapabilir.
Antidepresan ilaç kullanılması ya da aritmi durumunda dikkat edilmelidir. Beş
yaş altında çocuklar ve bebeklerde kullanılmaması gerekir.
Latanoprosten Bunod
En yeni ilaçlardan bir tanesidir. Hem uvea skleral hem de trabeküler yol ile
göz içi sıvısının dışa atımını sağlamaktadır. Günde 1 kez 1 damla ve akşam
saatlerinde önerilmektedir (1x1 gece). Gözlerde kızarıklık, yanma batma
hissi, iris de renk değişikliği, kirpiklerde kalınlaşma ve uzama, göz çevresinde
deride koyulaşmaya sebep olabilir. Vücut yan etkileri yoktur. Göz uçuğu
(Herpes) ya da üveit durumunda kullanılması uygun değildir.
Kombinasyon damlaları
Glokom ilaçlarının bir arada bulunduğu kombine damlalar da
mevcuttur. Bu ilaçlarda aslında iki farklı ilaç vardır birlikte damlatıldıkları için
kullanım kolaylığı sağlar. Basınç düşürücü etkileri tek molekül içeren ilaçlara
göre daha fazladır. Özellikle daha ağır glokom durumunda tercih
edilmektedir. Günde 1 doz ya da 2 doz şeklinde kullanılmaktadır.
Gebelikle Göz Tansiyonu Tedavisi
Gebelikte göz tansiyonu tedavisi büyük önem taşımaktadır. Göz tansiyonu
damlalarının pek çoğu anne karnındaki gelişmekte olan bebeğe zarar verebilmektedir.
Glokom alanında tecrübeli olan hekimlerce, gebeliğin ayına göre çok dikkatli bir şekilde
tedavi planlaması yapılmalı, hastalar da buna tam olarak uymalıdır.
Göz Damlası Kullanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Glokomla mücadelede en önemli nokta, damlaları doktorunuzun önerdiği doz ve
saatlerde, düzenli olarak damlatmaktır. Kullanılan damlanın etkinliği kadar, hastanın
tedaviye uyumu da çok önemlidir. Hasta tedavisini aksatıyorsa, damlaları damlatmayı
unutuyorsa ya da doktorun önerdiği doz ve saatlerde kullanmıyorsa, görme kayıpları
kaçınılmaz hale gelmektedir.
İlk kez damla kullanacak hastalara, göz damlası nasıl damlatılır ve damla kullanım
teknikleri hakkında, doktorunuz tarafından detaylı bilgi verilmektedir. Unutkanlığı olan ya
da el becerisi yeterince iyi olmayan hastaların yakınlarından destek istenebilir. Telefon
alarmları gibi hatırlatıcılar da önerilmektedir.
Tedaviye Rağmen Göz Tansiyonu Düşmüyorsa (Dirençli Glokom)
Glokom hastalığında büyük oranda damla tedavisi yeterli olmaktadır. Ancak kimi
zaman, ilaçlara rağmen düşmeyen göz tansiyonu yani dirençli glokom gelişebilmektedir.
Bu durumda ilk olarak hastamızın önerilen ilacı doğru doz ve zamanda kullanıp
kullanmadığı, yani ilaç uyumu sorgulanmalıdır. Hasta uyumundan emin olunduğunda ise
gecikmeden, lazer ya da cerrahi gibi diğer tedavi alternatiflerine başvurulmalıdır.
Hangi Durumlarda Cerrahi Tedavi Gerekir?
Ameliyat ne zaman gereklidir sorusunun birden fazla cevabı bulunmaktadır. Damla
ve lazer tedavisi ile kontrol altına alınamayan hastalarda, optik sinir ve diğer yapısal
hasarlar ilerlemekte, görme kayıpları ortaya çıkmaktadır. Bu hastalarda glokom cerrahisi
gerekmektedir. Kimi hastalarda ise, teşhis esnasında ileri glokom tespit edilmekte ve vakit
kaybı olmaksızın cerrahi tedavi önerilmektedir. Yine tedaviye uyum güçlüğü ya da alerji
gibi herhangi bir nedenle tıbbi tedavi uygulanamıyorsa, cerrahi tedavi, gündeme
gelmektedir.
Göz Tansiyonunda Hayat Tarzı ve Takip Programı
Glokom hastalığı kronik bir hastalıktır ve hayat boyu süren düzenli takipler
gerekmektedir. Hastalık uygun tedavi ile kontrol altına alınsa da kalıcı olarak düzelmesi
söz konusu değildir. Doktorunuzun önerdiği sıklıklarla muayene ve testleri yaptırmak çok
önemlidir. Göz tansiyonu kontrolü dışında sağlıklı bir vücut, düzenli bir hayat tarzı
tedavide başarıyı arttırmaktadır.
Glokomu Olumsuz Etkileyen Faktörler
Stres tüm hastalıklarda olduğu gibi glokomu da olumsuz
etkileyebilmektedir.
Sigara, alkol ve diğer kötü alışkanlıklar
Günden 1-2 kupadan faz la kahve içimi
Hareketsiz yaşam tarzı
Uyku bozuklukları
Karbonhidrat, doymamış yağ ve tuz oranı yüksek diyet, obezite
Sistemik damar hastalıklarının varlığı
Yoğa gibi başın aşağı geldiği egzersizler ve aşırı sıkı yüzücü gözlükleri
Glokomu olumlu etkileyen faktörler
Stresten uzak yaşam
Düzenli uyku alışkanlığı
Akdeniz tarzı diyet: Bol meyve sebze, zeytinyağınca zengin yemek
yeme alışkanlığı, balık ürünleri, ceviz badem gibi kuru yemişler,
antioksidanlar ve resveratrol içeren siyah üzüm çekirdeği, berry tarzı
kırmızı mor meyveler (çilek, ahududu, böğürtlen, yaban mersini)
Aşırı olmayan yeşil çay, siyah çay tüketimi
Haftada 3-4 kez yarım-1 saatlik açık havada yapılan yürüyüşler,aerobik egzersizler
Sonuç olarak, göz tansiyonu tedavisi ömür boyu süren bir tedavi şekli olup, hastalığı
durdurmada pek çok faktör rol oynamaktadır. Erken teşhis, kişiye hatta göze özgü uygun
tedavi, önerilen tedaviye uyum ve düzenli göz muayeneleri bu faktörler içerisinde yer
almaktadır. Glokom tedavisi ancak, bu faktörlerin hepsinin gerçekleştiği durumda başarılı
olmaktadır. Çoğu zaman ilaç tedavisi yeterli olurken, dirençli olgularda lazer ya da cerrahi
tedavi gerekebilmektedir.
