Göz Tansiyonu (Glokom) Ameliyatı – Ne Zaman ve Nasıl Yapılır?

– Prof. Dr. Kadriye Ufuk Elgin

Bu içerik, 5.000'den fazla glokom ameliyatı tecrübesine sahip Prof. Dr. Ufuk Elgin tarafından, klinik deneyimleri ve bilimsel güncel veriler ışığında bizzat kaleme alınmıştır.

Göz Tansiyonu Ameliyatı Nedir?

Glokom ameliyatı nedir sorusu sıkça sorulmaktadır. Göz tansiyonu ameliyatı, damla

veya lazer tedavilerinden yanıt alınmadığı durumlarda uygulanan ve göz tansiyonunu

düşürmeye yarayan cerrahi yöntemledir. Cerrahinin temel amacı yüksek göz basıncını

düşürmek ve optik sinir hasarının ilerlemesini durdurmaktır. Bu ameliyatların çoğu, göz

sıvısının dışa atımını kolaylaştırmak için, bir kısmı da göz sıvısının üretimini azaltmak için

yapılmaktadır. Bu amaçla gözde yapısal değişiklikler oluşturulmaktadır.

Ameliyat Hangi Durumlarda Gerekir?

Ameliyat ne zaman gerekir sorusu sıkça sorulmaktadır. Genel olarak ilaçla kontrol

edilemeyen glokomda, lazerin yetersiz ya da etkisiz kaldığı durumlarda yani dirençli

glokom vakalarında cerrahi uygulanmaktadır.

İlaçla kontrol edilemeyen glokom

Damla tedavisi en çok kullanılan tedavi yöntemidir. Ancak bazı durumlarda

yetersiz kalmaktadır. Bu durumda glokom ameliyatı gerekmektedir.

Lazer tedavisine yanıt vermeyen hastalar

Glokomda lazer (SLT) kimi hastalarda ilk basamak tedavi olarak uygulansa

da genel olarak damlalar yetersiz kaldığında tercih edilmektedir. Bazı durumlarda

ise uygulanamamaktadır. Lazer tedavisine yanıt vermeyen hastalarda da göz

tansiyonu ameliyatı uygulanmaktadır.

İleri yapısal hasar

Damla veya lazer tedavisine rağmen göz tansiyonu kontrol altına

alınamayan, optik sinir hasarı ilerleyen ve görme kaybı riski olan hastalarda, vakit

kaybetmeden glokom ameliyatı uygulanmaktadır. Bazı hastalarda, hastalığın

teşhisinde dahi ileri optik sinir hasarı ve görme kayıpları olabilmektedir. Bu

hastalarda ilk tedavi olarak ameliyat yapılabilmektedir.

Aşırı yüksek göz içi basıncı

Bazı hastalarda aşırı yüksek göz içi basıncı olabilmekte ve maksimum

tedaviye rağmen düşmemektedir. Bu durumda, optik sinir hasarlarını önlemek için,

glokom ameliyatı uygulanabilmektedir.

Hastanın tedaviye olan uyum bozukluğu

Bazı hastalarda damlalar göz tansiyonunu kontrol edebilse de hastanın çeşitli

nedenlerle damlalarını düzgün damlatamaması nedeniyle, glokom ameliyatı

gereksinimi olabilmektedir.

Glokom Cerrahisi Türleri

Glokom cerrahisi türleri çok çeşitlidir. Glokomun tipine, ciddiyetine, hastanın genel

durumuna ve pek çok faktöre dikkat edilerek, hasta için en uygun ameliyat tipine karar

verilmektedir.

Trabekülektomi (Altın Standart)

Trabekülektomi, klasik glokom cerrahisi olup, tüm dünyada en sık uygulanan

cerrahi yöntemdir. Glokom cerrahileri içerisinde altın standart olarak kabul

edilmektedir. Filtran cerrahi olarak da adlandırılmaktadır.

Ameliyatın mantığı, dışarıya yeterince atılamayan göz sıvısı için yeni bir

kanal yani drenaj yolu oluşturma olarak ifade edilebilir. Sklera dediğimiz dokuda bir

pencere oluşturulur. Bu pencere yardımı ile göz sıvısı kapağın altında bleb denen

bir cepte birikerek, göz dışına atılmaktadır. Ameliyatın başarısını arttırmak için,

cerrahi sırasında mitomisin C (MMC) denen ilaç kullanılmaktadır.

Trabekülektomi ameliyatını oldukça sık uygulamakta ve genellikle cerrahi

başarıya ulaşmaktayız. Cerrahi komplikasyonları çok iyi bildiğimiz için,

gelişmemeleri adına her türlü önlemi almaktayız.

Glokom Tüp İmplantı ve Valf Cerrahisi)

Glokom tüp implantı klasik cerrahi yöntemlerden olup, bazı hastalarda

özelikle tercih edilmektedir. Valf cerrahisi sırasında, göz içi sıvısını kontrollü şekilde

göz dışına çıkarabilmek için göze glokom tüpü (drenaj implantı-seton) takılmaktadır.

Göz sıvısı tüp yoluyla, gözün sklera dokusuna dikilen bir rezervuarın içerisine

taşınmakta ve buradan da dışa atılmaktadır. Tüp ömür boyu gözde kalmaktadır.

Tüp genel olarak, trabekülektomi cerrahisinin tıkanma olasılığı yüksek olan

gözlerde tercih edilmektedir. Bunlar: Daha önce glokom cerrahisi geçirmiş gözler,

gözde yeni damar oluşumu ile giden neovasküler glokom, üveit hastalığına bağlı

glokom, travmatik glokom gibi komplike vakalardır. Kimi hekim ise primer cerrahi

olarak tüp ameliyatı uygulamaktadır.

Özellikle dirençli vakalarda oldukça sık uyguladığımız tüp implant

cerrahisinde, genellikle cerrahi başarıya ulaşmaktayız. Cerrahi komplikasyonları çok

iyi bildiğimiz için, gelişmemeleri adına her türlü önlemi almaktayız.

MIGS (Minimal İnvaziv Yöntemler)

MIGS glokom cerrahisi, klasik glokom cerrahilerine göre daha az travmatik

cerrahi ve daha hızlı iyileşme süreci sağlamaktadır. Kısa vadede ve uzun vadede

yan etkileri daha azdır. Ancak bu yöntemlerin etkinliği trabekülektomi cerrahisine ve

seton cerrahisine göre daha azdır. Bundan dolayı ameliyat sonrasında damla

tedavisine devam etmek gerekebilmektedir. Genellikle daha hafif evredeki glokom

olgularında ya da kullanılan ilaç miktarını azaltmak için tercih edilmektedir.

GATT yöntemi son yıllarda popüler olan MİGS yöntemidir. Ayrıca çeşitli

implant uygulamaları (Xen, iStent, Ex-Press gibi) diğer yöntemlerdir.

Cerrahi Süreç Nasıl İşler?

Glokom ameliyatı nasıl yapılır, bu süreçte nelere dikkat edilmelidir sorusuna gelince:

Glokom ameliyatının her aşaması çok önemlidir. Öncelikle glokom konusunda deneyimli

olan doktor tarafından, hangi tipte ameliyat yapılacağı belirlenir.

Ameliyat öncesi değerlendirme

Öncelikle hastanın hangi tip ameliyata uygun olduğu ve hangi tip anestezi

altında yapılacağı belirlenmelidir. Anestezi konsültasyonu istenmeli ve sistemik

durumunun stabil olduğundan emin olunmalıdır.

Ameliyat öncesinde göz muayenesi çok önemlidir. Gözlerde kızarıklık,

kuruluk ya da enfeksiyon gibi bir durum varsa, ameliyattan önce mutlaka tedavi

edilmelidir. Göz içi basınç yüksek ise ağızdan ya da damar yoluyla verilen ilaçlarla

düşürülmelidir. Kan sulandırıcı kullanan hastalarda genellikle, kardiyoloji bölümüne

danışılarak bu ilaçlar bir süreliğine kesilmektedir.

İşlem süresi

Uygun görülen ameliyat tipine göre işlem süresi değişmektedir.

Trabekülektomide bu süre 30-45 dakika, seton cerrahisinde 45-90 dakika, MIGS de

ise genellikle 10-30 dk arasında sürmektedir. Eğer katarakt cerrahisi ile birlikte

yapılacaksa, bu süre uzamaktadır.

Anestezi türü

Ameliyat hastanın durumuna göre lokal ya da genel anestezi ile

yapılmaktadır. Buna karar vermede cerrahinin tipi, süresi kadar hastanın uyumlu

olması, sistemik durumu ve mental durumu da önem kazanmaktadır.

Ameliyat günü

Ameliyatın saatine ve anestezinin tipine göre, hastanın kaç saat aç kalması

gerektiği bir gün önceden hastaya bildirilmektedir. Hastalara, kan sulandırıcı ilaçlar

hariç, almaları gereken ilaçları az su ile almaları tembih edilir. Genellikle hastalar

işlemden 2-3 saat önce hastaneye çağırılır ve ameliyat için gerekli hazırlıklar yapılır.

Ameliyat uygulanır. Hastanın gerektiği kadar hastanede istirahat etmesi sağlanır.

Taburculuğun hangi gün olacağına ameliyatı yapan doktor karar verir.

Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci

Glokom ameliyatı sonrası iyileşme süreci, ameliyatın tipine, glokomun ciddiyetine,

hastanın göz ve genel sistemik durumuna göre değişmektedir. Trabekülektomi ve seton

cerrahisinde bu süre daha uzunken, MİGS cerrahilerinde daha kısadır.

Genellikle hastalar ameliyat günü hastanede kalmaktadır. Ancak, genel durumu ve

gözün durumu iyi olan hastalar, doktorları uygun gördüğü takdirde aynı gün taburcu

olabilmektedir.

İlk hafta

Ameliyatın yapıldığı gün başlayarak anti-inflamatuar ve antibiyotik damla

kullanımı gerekmektedir. Ağrısı olan hastalar, aspirin harici ağrı kesicileri

kullanabilir. Damlalar ameliyat sonrası inflamasyonu baskılamak, enfeksiyonlardan

gözü korumak ve ameliyatın başarısını arttırmak amacıyla uygulanmaktadır.

Ameliyatın tipine ve gözün durumuna göre 3 hafta ile 3 ay arasında damla kullanımı

gerekmektedir. Damla kullanımı ilk 1 hafta daha yoğun uygulanırken, daha sonra

damla sıklığı azaltılır.

Kanama riski olan hastaların ilk birkaç gün başları yukarıda kalacak şekilde

yüksek yastıklarla yatmaları önerilir. İlk bir hafta göze su değdirilmemesi

gerekmektedir. Yine birkaç ay gözün ovuşturulmaması ve yüzüstü yatılmaması

önerilir.

Damla kullanımı

Ameliyatın olduğu gün başlayarak, ameliyatın türüne, glokomun tipine ve

hastanın ve gözün durumuna göre 3 hafta-3 ay arasında damla tedavisi

önerilmektedir. Bu süreye ameliyatı yapan doktor karar verir.

Dikişler ve takip muayeneleri

Ameliyatta kullanılan dikişler kendiliğinden eriyebilen dikişlerse, alınmasına

gerek yoktur. Ancak erimeyen dikiş kullanıldı ise doktorun önerdiği zamanda,

ameliyatı yapan doktor tarafından alınmalıdır.

Takip muayene sıklığı da gözün durumuna ve cerrahinin tipine göre, doktor

tarafından belirlenmektedir. Takip muayeneleri genellikle ameliyat sonrası 1. gün, 1.

hafta, 1. ay ve 2. ay şeklinde olsa da bu sıklık gözün durumuna göre

değişebilmektedir.

Sosyal hayata dönüş

Uygulanan cerrahi tipine, glokomun ciddiyetine, gözün ameliyat sonrası

durumuna göre sosyal hayata dönüş süresi değişmektedir. Glokom cerrahilerinde

kanama riski katarakt cerrahisine göre biraz daha fazla olduğu için, hastalara 1-3

hafta istirahat raporu verilebilmektedir. Bu hastanın mesleğinin masa başı ya da

ağır işi olmasına göre değişmektedir.

Genelde normal sosyal hayata, spor aktivitelerine 1 ay içerisinde

dönülmektedir.

Ne Zaman Doktorunuzu Aramalısınız? (Uyarı İşaretleri)

İlk 1 ay giderek azalan şekilde, hafif batma, acıma, kızarıklık, ağrı, hafif bulanık

görme gibi şikâyetler olabilmektedir.

Ancak, şiddetli ağrı, aşırı kızarıklık, ani görme kaybı gibi şikâyetler olursa acilen

doktorunuzla temasa geçmeniz gerekmektedir.

En Sık Uygulanan Trabekülektomi Ameliyatında İyileşme Takvimi

Sonuç olarak, göz tansiyonu ameliyatı ileri glokom vakalarında sıkça uygulanmakta

olup, glokom tedavisi son basamağı olarak kabul edilebilmektedir. İleri glokom olgularında

cerrahi uygulanmadığında, görme kayıpları kaçınılmazdır. Glokom konusunda deneyimli

hekimleri önerdiği cerrahi yöntemler uygulandığında, yan etkiler ve komplikasyonlar çok

minimaldir. Cerrahi başarılı olup glokom kontrol altına alınsa dahi düzenli göz muayenesi

gerekmektedir. Hastanın tedaviye olan uyumu cerrahi başarıyı arttırmada ve ömür boyu glokomun kontrolünde oldukça önemlidir.