– Prof. Dr. Kadriye Ufuk Elgin
Bu içerik, 5.000'den fazla glokom ameliyatı tecrübesine sahip Prof. Dr. Ufuk Elgin tarafından, klinik deneyimleri ve bilimsel güncel veriler ışığında bizzat kaleme alınmıştır.
SLT Lazer Tedavisi Nedir?
Glokom lazer tedavisi (SLT), bazı hastalarda başvurulan bir yöntem olup, etkili bir
şekilde göz tansiyonunu düşürebilmektedir. SLT’de Q-anahtarlı, frekans katlamalı, 532 nm
dalga boylu Nd: YAG lazer kullanılmaktadır. Bu lazer düşük enerjili olduğu için, dokularda
ısı hasarı yapmaksızın hücrelerde kimyasal ve biyolojik değişimlere neden olmaktadır. Bu
nedenle soğuk lazer de denilmektedir. Hücre seviyesinde bu değişimler ile göz sıvısının
dışa atımı kolaylaşmaktadır.
SLT lazer tedavisi kimi hekimlerce uygun gözlerde ilk tedavi yöntemi olarak tercih
edilirken, diğer hekimler de damla tedavisi kullanılamadığı zaman alternatif olarak ya da
damla tedavisine ilave olarak uygulamaktadır.
SLT Nasıl Çalışır? (Etki Mekanizması)
Trabeküler ağ üzerinde uygulanan düşük enerjili lazer, sadece pigmentli trabeküler
ağ hücrelerince emilmektedir. Dolayısıyla trabeküler ağın göründüğü açık açılı gözlerde
lazerle göz tansiyonunu düşürme gerçekleşebilmektedir.
SLT etki mekanizması: Lazer, pigmentli trabeküler ağ hücrelerinde bazı değişimlere
sebep olmakta, bu hücresel değişiklikler sayesinde göz sıvısının dışa atımı
kolaylaşmaktadır.
Trabeküler Ağda Aktivasyon
Her ne kadar ısı hasarı yok ya da minimal olsa da trabeküler ağ hücrelerinde
lazer bağlı bir bağışıklık yanıtı oluşmakta ve bazı biyolojik mediatör denen maddeler
salınmaktadır. Bu mediatörler, özellikle makrofaj denen hücreleri aktifleştirmektedir.
Makrofaj hücreleri bağışıklık sisteminde önemli hücrelerdir ve ana görevleri
dokularda oluşan kalıntıları temizlemektir. Trabeküler ağda oluşan ve tıkanıklığa
sebep olabilen kalıntılar bu hücrelerce temizlenmektedir. Ayrıca lazere yanıt olarak
salınan bazı enzimler de hücre dışı matriksin yeniden şekillenmesine, adeta
gevşemesine neden olmaktadır.
Doğal Sıvı Drenajının Artması
Makrofaj hücrelerinin trabeküler ağ hücrelerindeki kalıntıları temizlemesi ve
hücre dışı matirksin gevşemesi ile göz sıvısının doğal yol yani trabeküler ağ yoluyla
dışa atımı kolaylaşmaktadır. Bu da göz tansiyonunun düşmesine neden olmaktadır.
Isısız (Non-Termal) Teknoloji
SLT, soğuk lazer olarak da adlandırılmaktadır. Bunun sebebi kullanılan Q-
anahtarlı, frekans katlamalı, 532 nm dalga boylu Nd: YAG lazer düşük enerjili bir
lazer olup, diğer pek çok lazer gibi dokularda ısıya bağlı bir hasara neden
olmamaktadır.
SLT Lazer Tedavisi Kimlere Uygulanır?
Lazer tedavisi kimlere uygundur sorusunun cevabı özetlenecek olursa, trabeküler
ağın izlendiği primer ve sekonder açık açılı glokom olguları olarak ifade edilebilir. En çok
uygulanan hastalar primer açık açılı glokom ve oküler hipertansiyon hastalarıdır. Oküler
hipertansiyonda göz tansiyonu yüksek ancak yapısal ve fonksiyonel optik sinir hasarı
bulunmamaktadır. Primer açık açılı glokomun erken evresi olarak da kabul
edilebilmektedir. Başta psödoeksfoliasyon glokomu olmak üzere sekonder açık açılı
glokom olgularında da uygulanabilmektedir.
Bazı hekimler SLT’yi tedavide ilk basamak olarak kabul etmektedir. Ancak daha
ziyade, herhangi bir sebeple ilaç kullanılamayan, ilaç intoleransı olan glokomda, ilaca bağlı
toksik-alerjik reaksiyon gelişen ya da ilaç uyumu iyi olmayan, çoklu damla tedavisini
kullanamayan hastalarda tercih edilmektedir.
SLT Lazerin Avantajları Nelerdir?
SLT lazer avantajları fazladır ve ameliyatsız glokom tedavisi sağlayabilmektedir.
Kısa, ağrısız ve ofis şartlarında yapılabilen non-invaziv bir yöntemdir. Hastalar günlük
hayatlarına çok hızlı şekilde dönebilmektedir.
Tek seansta dahi göz tansiyonunu %25-35 oranında düşürebilmektedir. Yan
etkilerinin minimal olması ve dokularda ısı hasarı oluşturmaması nedeniyle
tekrarlanabilmektedir.
Her hangi bir nedenle göz tansiyonu damlası kullanılamayan hastalarda, ilaç
gereksinimini yok etmesi ya da azaltması en önemli avantajıdır.
SLT Lazer Tedavisi Sonrası İyileşme Süreci
SLT, ofis ortamında yapılabilen bir işlemdir ve tahmini süre 5-10 dk arasındadır.
İyileşme hızla olmakta, hastalar aynı gün dahi günlük hayatlarına işlerine dönebilmektedir.
SLT sonrası dikkat edilmesi gerekenler özetlenecek olursa: Hafif ağrı ve hassasiyet
gelişebilmektedir Bundan dolayı hastalara, 3 gün kadar antiiflamatuar damlalar
önerilmektedir. Bu damlalar lazer sonrası gelişebilecek ağrı ve diğer inflamasyon
belirtilerini önlemektedir. Ayrıca göz tansiyonu kontrolü de yapılmalıdır. Bazı durumlarda
lazer sonrasında göz tansiyonunda artışlar olabilmektedir. Bu durumda ilave ilaç
gereksinimi olabilmektedir.
Genellikle SLT’nin göz tansiyonu üzerinde etkisi 1-3 ayda başlamaktadır. İşlem
sonrasında hastalar düzenli olarak takip edilmelidir, etkinlik izlenmelidir. Göz tansiyonunun
durumuna göre damla tedavisinde düzenlemeler yapılmalıdır.
SLT Lazer Başarı Oranları
SLT etkinliği ve başarı oranı kuşkusuz ki glokomun tipine ve evresine, trabeküler
ağdaki pigment miktarına göre değişebilmektedir. SLT tek seansta göz içi basıncını %25-
35 oranında düşürebilmektedir. Ancak tekrarlayan işlemlerde bu oran azalmaktadır. 6-12
ay içerisinde göz tansiyonunu 3-8 mmHg arasında düşürebilmektedir.
Göz tansiyonunu %20’den fazla düşürme başarı kabul edildiğinde, erken evre
primer açık açılı glokomda başarı oranı %63, ileri evre glokomlarda bu oran %59
düzeyindedir. Daha önce cerrahi geçirmiş gözlerde başarı oranı azalmaktadır. Kimi
gözlerde lazerin etkinliği 1-5 yıl arasında devam edebilir. Ancak bazı çalışmalar sonucunda
SLT’nin ortalama etkinlik süresi 6.9 ay olarak bildirilmiştir.
SLT Hangi Durumlarda Yetersiz Kalır?
SLT çoğu hastalarda göz tansiyonunu düşürse de kimi zaman etkisiz ya da
yetersiz kalabilmektedir. Bu gözün yapısına, glokomun tipine ve evresine, trabeküler
ağın pigment içeriğine göre değişebilmektedir. SLT hangi durumlarda yetersiz kalır?
Kapalı / dar açılı glokom olgularında trabeküler ağ görülmediği için
SLT yapılamaz. Burada farklı mekanizma söz konusudur.
Normal basınçlı glokomda göz tansiyonu zaten düşüktür. Glokoma
bağlı optik sinir hasarı daha ziyade şeker hastalığı, kalp hastalığı, migren, düşük ya
da yüksek kan basıncı gibi dolaşımı bozan hastalılar nedeniyle olmaktadır. Bundan
dolayı SLT etkili olmaz.
Geçirilen cerrahilere bağlı oluşan skar (nedbe) ve trabeküler ağ
hasarında SLT etkili olmaz. Çünkü pigmentli trabeküler ağ hasarı vardır.
Trabeküler ağdaki pigmentin az olması durumunda SLT yeterince etkiliolmamaktadır.
Başarısız SLT sonrası tekrarlayan işlemlerde SLT’nin etkinliğiazalmaktadır.
Üveitik, travmatik ya da neovasküler glokomlarda açık açı olmayabilirya da pigmentli trabeküler ağ hasarı vardır.
Çok yüksek göz tansiyonu durumunda SLT yetersiz kalabilir.
İlerleyen yaşlarda yetersiz kalabilirYetersiz kaldığı durumlarda, özellikle ileri evre glokomda, lazer sonrasıameliyat ihtiyacı olabilmektedir.
Sonuç olarak, damla tedavisinin yetersiz kaldığı ya da uygulanamadığı,
ancak cerrahi önerilmediği durumlarda glokom lazer tedavisi gündeme gelmektedir.
SLT güvenilir, etkili, non-invaziv, yan etkileri minimal olan bir yöntemdir. Bazı
hekimlerce ilk tedavi basamağı olarak uygulanabilmektedir. Kimi gözlerde damla
kullanım ihtiyacını uzun süre ortadan kaldırabilmektedir. Ancak yetersiz kaldığı
durumlar da olabilmektedir. Yetersiz kaldığı durumlarda ilave damla tedavileri ya da
cerrahi yöntemler gündeme gelmektedir.
