Akıllı Lens mi, Tek Odaklı (Monofokal) Lens mi? Sizin İçin En Doğru Seçim Hangisi?
– Prof. Dr. Kadriye Ufuk Elgin
Bu içerik, 10.000'den fazla katarakt ameliyatı tecrübesine sahip Prof. Dr. Ufuk Elgin tarafından, klinik deneyimleri ve bilimsel güncel veriler ışığında bizzat kaleme alınmıştır.
Göz İçi Mercek Türleri Arasındaki Temel Farklar
Göz içi mercek, katarakt cerrahisi sonrası göz içine yerleştirilen yapay lenslere
denilmektedir. Doğal merceğimiz, iris yani renkli tabakanın arkasında yer almakta ve
görme yetisi için çok önemli rol oynamaktadır. Katarakt nedeniyle ya da refraktif
amaçlı alındığında, yapay lens doğal merceğinin görevini üstlenmektedir.
Monofokal lensler sadece uzak görmeyi düzeltirken, Premium lensler olarak da
adlandırılan akıllı lensler çeşitlerine göre uzak, yakın ve orta mesafe ya da uzak orta
mesafeyi göstermek için dizayn edilmiştir. Böylece büyük ölçüde gözlük ihtiyacı
kalmamaktadır.
Tek Odaklı (Monofokal) Lens Nedir? Avantajları ve Sınırları
Monofokal mercek, kendi doğal merceğimiz gibi davranmaktadır. Kendi doğal
merceğimiz uzak görmeyi sağlarken, yakın görme için yeterli olmamaktadır.
Monofokal mercek kullanımında amaç uzağı net görmektir. Ameliyat sonrasında
hastalar uzak gözlüğü kullanmazken, yakın için gözlük ihtiyacı devam etmektedir.
Klasik ve güvenilir bir yöntemdir. En önemli avantajı uzak görmeyi çok iyi
düzeltmesi ve akıllı merceklerde görülebilen parlama, yansıma gibi şikâyetlerin
olmamasıdır. Diyabet, sarı nokta veya diğer retina hastalıklarında, glokom, kuru göz
veya diğer kornea hastalıklarına sahip hastalarda oldukça güvenlidir. Aynı zamanda
daha ekonomik katarakt ameliyatı söz konusudur.
Akıllı Lens (Trifokal) Nedir? Kimler İçin Uygundur?
Trifokal lens bir akıllı lens çeşidi olup, uzak, yakın ve orta mesafeyi görmeyi
sağlamaktadır. En önemli avantajı, hastalarda büyük ölçüde gözlüksüz yaşam
sağlamasıdır.
Hastalar uzak ve yakını gözlüksüz görebilirken, orta yani ara mesafede de iyi bir
görüş elde etmektedir. Orta mesafe özellikle bilgisayar kullananlarda, kitabı biraz
uzak tutarak okuyanlarda, piyano çalma gibi faaliyetleri olanlarda çok önemlidir.
Ayrıca yemek yapma ya da yemek yeme esnasında, masa ya da mutfak tezgâhını iyi
görmeye yaramaktadır.
Kimler İçin Uygundur?
Kataraktı olup, orta ve yakın mesafeyi de görme isteyen hastalarda, gözlük
kullanmak istemeyen 45-50 yaş ve yukarısındaki hastalarda, göz numaraları çok
yüksek olup lazer uygun olmayan hastalara, göz yapısı uygun olup, diyabet ya da
sarı nokta benzer retina hastalığı, glokom, kornea hastalığı ve ileri derecede kuru
gözü olmayan hastalarda tercih edilmektedir.
Dezavantajı ise gece görüşte azalma, ışık saçılması, parlama, yansıma gibi
şikâyetlerin olmasıdır.
Akıllı Lens (EDOF lens) Nedir? Kimler İçin Uygundur?
EDOF (Extended Depth of Focus) lensler, özel dizaynları ile genişletilmiş odak
aralığına sahiptir. Uzak ve orta mesafe çok iyi iken, yakın mesafe trifokal lenslere
göre zayıftır.
Kimler İçin Uygundur?
En önemli avantajı, gece görüş kalitesi iyi olması ve halo ve ışık saçılması yan
etkilerinin minimal olmasıdır. Bundan dolayı şoförler gibi gece araç kullananlarda
ya da pilot gibi uzak görmesi çok iyi olması gerekenlerde ya da piyanistler gibi
genellikle orta mesafede çalışan kişilerde önemli bir avantajdır.
Dezavantajı ise yakın için gözlük kullanmak gerekebilmektedir.
Karar Verirken Yaşam Tarzınızın Önemi
Hastalar için akıllı mercek uygun mu, uygunsa hangi akıllı mercek uygun
soruları oldukça önemlidir. Bunun için tam göz muayenesi yanı sıra optik biyometri,
kornea topografisi, optik koherens tomografi ve wave-front analiz ile yüksek sıralı
aberasyonların tayini eksiksiz yapılmalıdır. Ayrıca hastanın kişiliği, yaşam tarzı,
beklentileri, alışkanlıkları ve mesleği de çok önemlidir.
Aktif Sürücüler ve Gece Araç Kullananlar:
Bu hastalara iyi bir gece görüş çok önemlidir. Karşıdan gelen araçların
farları gözü almamalı, güvenli bir sürüş için ışık saçılması, kamaşma gibi
şikâyetler olmamalıdır. Trifokal mercekler ışık saçılması gibi yan etkilere ve
gece görüş bozukluğuna sebep olabilmektedir. Bundan dolayı böyle
hastalarda, mümkün olduğunca EDOF mercekler tercih edilmektedir.
Bilgisayar Başında Çalışanlar ve Kitap Okuyanlar:
Vaktinin çoğunu bilgisayar başında geçirenlerde, kitabını gazeteyi biraz uzak
tutma alışkanlığı olan kişilerde ve mesleği gereği ara mesafeye bakanlarda
(Örneğin piyanistler) orta mesafe çok önemlidir. Bu hastalarda orta mesafeyi
düzelten mercekler seçilmelidir.
Gazeteyi kitabı yakından tutarak okuma alışkanlığı olan kişilerde, mesleği
gereği sürekli yakına bakan kişilerde (örneğin muhasebeci, terzi, mimar gibi),
gözler uygun olduğu takdirde, yakın mesafeyi düzelten mercekler seçilmelidir.
Doğa ve Açık Hava Sporları Yapanlar:
Spor aktiviteleri de göz içi lens seçiminde kısmen önemlidir. Kişinin uzak,
yakın ve orta mesafeyi net görme ihtiyacına göre uygun mercek tercihi
yapılmaktadır. Uzak görüş ve gece görüşün önemli olduğu spor dallarında
(golf ya da dağcılık) trifokal merceklerden kaçınılabilir.
Hangi Durumlarda Akıllı Lens Uygulanamaz?
Akıllı mercekler uygun olmayan gözlere takıldığında, ameliyat ne kadar
başarılı yapılmış olsa da iyi bir sonuç elde edilememektedir. Bu durum hastalarımızın
göz sağlığını ve konforunu doğrudan etkilemektedir. Akıllı lensin uygun olmadığı
gözlerde monofokal ya da monofokal-plus mercekleri kullanımı çok daha güvenlidir.
Akıllı lens kimlere uygun değildir
Diyabet ya da sarı nokta benzer retina hastalığı olan hastalar
Optik sinir hasarı ile giden glokomu olan hastalar
Düzensiz kornea ile giden keratokonus benzeri hastalıklara sahip olanlar
Aşırı derecede kuru gözü olup, göz yüzeyi bundan etkilenmiş hastalar
Gece araç kullanımı yoğun olan hastalar
Pilotluk gibi mükemmel uzak görme gerektiren hastalar
Beklentisi aşırı olan hastalar
Göz yapısı uygun olmayan hastalar
Lenslerin Karşılaştırma Tablosu
Özellik | Tek Odaklı (Monofokal) | Akıllı Lens (Trifokal) | Akıllı Lens (EDOF) |
Uzak Mesafe | Çok Net | Rezolüsyon hafif az | Çok Net |
Orta Mesafe | Gözlük Gerekebilir | Gözlüksüz net | Gözlüksüz net |
Yakın Mesafe (Okuma) | Gözlük Şart | Gözlüksüz net | Gözlük Gerekebilir |
|---|---|---|---|
Gece Görüşü | Yüksek Konfor | Işık etrafında hüzme olabilir | Oldukça iyi |
Maliyet | Daha Uygun | Daha Yüksek | Yüksek |
Sonuç olarak: Hastamızın gözü için en uygun göz içi lens seçimi en önemli
noktadır. Katarakt ameliyatında mercek farkları bulunmaktadır. Tercih edilecek lensin
markası, tipi ve diğer özellikleri maliyetleri etkilemektedir.
Doğru teknikle katarakt ameliyatı ve uygun göz içi lens seçimi cerrahi başarıyı
arttırmaktadır. Uygun akıllı mercek seçildiğinde uzak ve yakın görme bozukluğu
ortadan kalkmakta ve gözlükten kurtulma büyük oranda gerçekleşmektedir. Işık
saçılması (halo) gibi şikâyetler de en az düzeye inmektedir.
Şahsi fikrimi soracak olursanız şu şekilde ifade edebilirim. Ben sıkça gece araç
sürmekteyim. Hasta muayenesi esnasında biyomikroskop, ameliyat esnasında ise
ameliyat mikroskopu kullanmaktayım. Bu cihazlar bol ışıklıdır. Dolayısıyla benim
gözümde parlama yansıma olmamalı, gece ve gündüz görüşüm iyi olmalıdır. Ayrıca
ben kitabımı biraz uzak tutarım ve sıklıkla bilgisayar kullanırım. Tüm bunlar
neticesinde ben EDOF lensi tercih ederim. Ama bu benim için geçerlidir. Hastalar her
açıdan ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
